Yaşam ve çalışma alanlarında elektrik tesisatı kullanırken güvenliği sağlamak son derece önemlidir. Bu amaç için kullanabileceğiniz ekipmanlar arasında yer alan otomatlar, çeşitli arızaların meydana getirebileceği riskleri ortadan kaldırabilir. Peki, hayati önem taşıyan bu otomatlar tam olarak ne işe yarar? "Otomat nedir ve nasıl çalışır?" sorusuna yanıt arıyorsanız doğru yerdesiniz! Elektrik tesisatlarında kritik bir rol oynayan bu ekipmanları gelin, birlikte inceleyelim.
Otomat Nedir?
En sade açıklamasıyla otomatlar, elektrik devresinde aşırı akım ya da kısa devre gibi tehlikeli durumları algılayarak gerektiğinde devreyi otomatik olarak açan güvenlik elemanlarıdır. Halk arasında "sigorta" olarak da bahsedilebilen otomatlar aslında standart bir sigortadan farklıdır. Otomatlar defalarca açma-kapama yapabilir ve tesisat güvenliğini önemli ölçüde artmasını sağlayan mekanik bir yapıya sahiptir. Farklı elektrik devrelerine dâhil edilerek geniş bir kullanım alanına hitap eder.
Otomatlar, elektrik hatlarındaki ani yükselmeleri fark ederek devrenin devam etmesini engeller. Akım otomatik biçimde durduğu için kabloların aşınması, yangın riski ve elektronik cihazların zarar görmesi gibi durumların önüne geçilir. Şalt Grubu ürünleri arasında sayılan otomatlar farklı akım değerlerine, kesme kapasitelerine ve açma eğrilerine sahip birçok modelle çeşitli tesisatlarda kullanılabilir. İhtiyaca uygun doğru otomat seçildiğinde elektrik devrelerinde yüksek seviyede güvenlik ve süreklilik sağlanmış olur.
Sigorta Nedir?
Elektrik tesisatını korumak amacıyla kullanılan klasik bir devre elemanı olan sigortanın içinde belirli bir akım değerinin üzerine çıkıldığında eriyen ince metal tel bulunur. Akım belli bir değerin üzerine çıktığında bu tel erir ve bu sayede devre kesilerek sistem aşırı akıma karşı korunur. Tel tamamen eridiği için sigortalar sadece bir defa kullanılabilen elemanlardır ve gerekli durumlarda yerine yenisinin koyulması gerekir. Otomatlar ve sigortalar arasındaki en kritik fark budur.
Her ne kadar geleneksel bir yöntem olsa da sigortalar hâlâ pek çok sistemde kendine yer bulur. Kullanımı kolaydır ve farklı model seçenekleri nedeniyle pek çok tesisata dâhil edilebilir. Peki otomatik sigorta nedir, diye soruyorsanız bu elemanlar tekrar açma-kapama özelliğine sahip otomatların halk arasında bilinen adıdır. Standart sigortalarla karıştırılmaması gerekir.
Otomat ve Sigorta Arasındaki Fark Nedir?
"Otomat ile sigorta arasındaki farklar nelerdir?" sorusu yaşam alanları için doğru güvenlik ekipmanlarını seçmek isteyenlerin aklını kurcalayabilir. Bu iki devre elemanı arasındaki temel farklar şu şekilde detaylandırılabilir:
● Kullanım Ömrü ve Kolaylığı: Akım yüksek seviyelere çıktığında sigortalar görevini yerine getirir ve devre dışı kalır. Bu durumda yeni bir sigortanın sisteme entegre edilmesi beklenir. Ancak otomatlar elle açılıp kapatılabilir/resetlenebilir ve değişime gerek yoktur.
● Güçlü Koruma: Otomatlar aşırı akım ve kısa devreyi daha hassas biçimde algılayabilecek teknolojilerdir. Devredeki elektriğin kesilme hızı standart bir sigortaya göre daha kapsamlı ve hızlı olabilir.
● Güvenlik Durumu: Otomatlar daha modern bir yapıya sahip olduğu için kablo hasarı ve yangın gibi risklerin azalmasında daha etkilidir. Bu durum elbette sigorta ya da otomatların kalitesine ve teknik özelliklerine göre değişebilir.
● Kullanım Yeri: Az sayıda elemanın yer aldığı devreler için sigortalar tercih edilebilir. Modern konut ve iş yerlerindeyse otomatların artık bir standart hâline geldiği söylenebilir.
Otomat Çeşitleri Nelerdir?
Elektrik tesisatındaki ihtiyaca göre tercih edilebilecek otomatlar temelde üç gruba ayrılır. Otomatik sigorta çeşitleri ve kullanım alanları şöyle özetlenebilir:
B Tipi Otomatlar
Ani akım dalgalanmalarının düşük olduğu alanlar için en çok tercih edilen otomatlardandır. Manyetik açma değeri diğer otomatlardan düşüktür. Aydınlatma ürünleri, bilgisayar ve televizyonların bağlı olduğu tesisatlarda B tipi otomatlar tercih edilebilir.
C Tipi Otomatlar
Akım dalgalanmalarının biraz daha yüksek olduğu devreleri tolere edebilecek otomatlardır. Küçük işletme ve atölyelerde kendine sık sık yer bulur. Motorlu makinelerin bağlı olduğu tesisatlar için uygundur. Konutlarda klima, kombi, buzdolabı, floresan lamba ve çamaşır makinesi varsa C tipi otomatlar iyi bir tercihtir.
D Tipi Otomatlar
D tipi otomatlar yüksek kalkış akımı oluşturan endüstriyel cihazlar için özel olarak üretilmiştir. Kaynak makinesi, yüksek kapasiteli motorlar ve X-Ray cihazlarının yer aldığı endüstriyel tesislerde ya da ortak kullanım alanlarında kendine yer bulabilir. Konutlarda D tipi otomatlara rastlamak pek mümkün değildir. Daha çok fabrika, havaalanı, üretim tesisi ve tarım alanlarında bu otomatlar kullanılır.
Kaçak Akım Sigortası (RCBO)
RCBO farklı fonksiyonları tek cihazda birleştiren kompakt bir koruma elemanıdır. Aşırı akım ve kısa devre korumasıyla kaçak akım/toprak kaçağı koruması sağlar. Kompakt tasarımı sayesinde yer tasarrufu sunan kaçak akım sigortaları tıpkı diğer otomatlar gibi yüksek bir güvenlik sunar. Konutlarda, apartman panolarında, ofislerde, nemli ve riskli yaşam alanlarında (banyo, mutfak, atölye vs.) kullanılır.
Otomat Neden Atar?
Günlük hayatta şalter atması olarak bilinen bu durumu anlamak için otomatik sigorta çalışma prensibine yakından bakmak gerekir. Voltaj dalgalanmalarını algılama amacıyla tasarlanan otomatlar, sıra dışı bir aktivite olduğu zaman kendini kapatarak uyarı verir. Otomatların atma sebepleri şunlar olabilir:
● Yüksek Akım: Hat üzerinde çalışan cihaz sayısı fazlaysa kabloların taşıyabileceği akımın sınırı aşılır.
● Kısa Devre: Cihaz kaynaklı arızalar, kablolarda aşınma, nemli ortam ve gevşek bağlantı gibi nedenlerden ötürü elektrik tesisatlarında kısa devre görülebilir.
● Kaçak Bağlantı: İllegal yöntemlerle gerçekleştirilen elektrik bağlantıları ya da yalıtım problemine bağlı durumlarda kaçak akım meydana gelebilir.
● Arızalı Cihaz: Elektrikle çalışan ev aletleri, cihaz ve makinelerin iç devresinde sorun varsa otomatlar bunu algılayarak elektriği kesebilir.
Otomatın atması genellikle bir arıza ya da probleme işaret eder. Otomat attığı zaman bunu dikkate almak ve sistemdeki potansiyel sorunları değerlendirmek doğru bir yaklaşımdır.
Ev ve İş Yerinde Hangi Otomat Kullanılmalı?
"Evde hangi otomat kullanılmalı?" diye merak ediyorsanız bu ürünlerin teknik özelliklerini ve elektrik tesisatının ihtiyaçlarını dikkate alabilirsiniz. Konut ve iş yerleri için farklı özelliklere sahip modeller tavsiye edilebilir.
Konutlar İçin Tavsiyeler
● Sadece aydınlatma ürünleri ve basit cihazlar kullanılacaksa B tipi otomatik sigorta tercih edilebilir.
● Klima, bulaşık makinesi ve buzdolabı gibi daha yüksek akım çeken cihazlarda C tipi otomatik sigorta iyi bir seçenektir.
● Elektrik çarpması riskini asgari düzeye indirmek için kaçak akım sigortası ya da rölesi kullanılabilir.
İş Yerleri İçin Tavsiyeler
● Eş zamanlı olarak çok sayıda cihaz kullanılacaksa C tipi otomatik sigortaları tercih etmek makuldür.
● Motor, kompresör ve büyük makinelerin yer aldığı mekânlarda D tipi otomatik sigortalar tesisatın güvenliğini sağlar.
● Nemli ve tozlu ortamlarda kaçak akım koruması sağlayan cihazlara öncelik verilebilir. Ek olarak bu ortamlarda sigorta kutusunun etrafı plastik bir malzemeyle kaplanabilir. Böylece sigortayı korumak için fazladan önlem alınmış olur.
Otomat ile Birlikte Kullanılan Diğer Koruma Ekipmanları
Elektrik tesisatlarında sadece otomat kullanmak her zaman yeterli olmayabilir. Geniş kapsamlı bir koruma sağlamak için tesisatın farklı risklere karşı birlikte çalışabilen ekipmanlarla desteklenmesi önemlidir. Bu nedenle otomatik sigortalar, çeşitli koruma ekipmanlarıyla birlikte çalışacak biçimde tasarlanır. Ev, iş yeri ve endüstriyel tesislerde kendine yer bulan koruma ekipmanları yangın riskini azaltır, cihazları korur, elektrik çarpması riskini ortadan kaldırır ve tesisatın ömrünü uzatmaya yardımcı olur.
Kaçak Akım Rölesi (RCCB)
Tesisatların en kritik bileşenleri arasında yer alan kaçak akım rölesi, insan hayatını doğrudan korumaya yardımcı bir elemandır. Faz ve nötr arasındaki akım dengesini sürekli olarak izler ve sıra dışı bir fark oluştuğunda devreyi milisaniyeler içinde keser. Kaçak akım rölesi bir kişi elektrik akımına temas ettiğinde ya da cihazlarda kaçak meydana geldiğinde aktifleşir.
Parafudr (Yüksek Gerilim Koruyucusu)
Yıldırım düşmesi, şebeke kesintisi, trafo arızaları ve elektrik dağıtım hattındaki problemler nedeniyle bazı gerilim yükselmeleri gerçekleşebilir. Böyle durumlar hassas elektronik cihazların iç devrelerine hasar verebilir. Parafudrlar bu tür gerilim yükselmelerini toprağa aktararak hem cihazları hem tesisatı korur. Özellikle bilgisayar, diyaliz cihazı, güvenlik kamerası, kombi ve endüstriyel makinelerin yer aldığı mekânlarda parafudr kullanımı tavsiye edilir.
Termik Manyetik Şalterler
Motorlu makinelerin yer aldığı tesislerde güvenliği sağlamak için termik-manyetik şalter kullanılır. Bunlar hem aşırı akımı hem kısa devreyi algılayabilir. Öncelikle motorların kalkış akımlarını kontrol etmeye yardımcı olur. Şalterlerdeki termik bölüm motorların ısınma durumlarını takip edebilir. Pompa, havalandırma sistemi ve asansör gibi yüksek akım içeren ekipmanlarda elektriğin kontrol edilmesini sağlar.
Otomatlar, kaçak akım röleleri ve diğer koruma ekipmanları hem ev hem iş yerlerinde elektrik kaynaklı riskleri minimuma indirebilir. Günsan Elektrik olarak bu süreçte size destek olabilecek güvenilir ve uzun ömürlü çözümler sunuyoruz. Siz de elektrik tesisatınızı daha emniyetli hâle getirmek için kaliteli ve dayanıklı otomatik sigortaları tercih edebilirsiniz.
